Sách, thủ thư, và ngôi nhà minh triết

Trần Phan

Đợt rồi thấy các bạn trẻ chỗ tui tham gia “7days7books”, đại khái trong 7 ngày (có thể không liên tục) giới thiệu và review về 7 cuốn sách yêu thích. Tui thấy cách làm này của thư viện rất hay. Qua đó cũng biết bên cạnh nhiều người cả đời chỉ biết giáo trình thì cũng có nhiều bạn đọc rất kinh, cả những cuốn rất khủng.

Tui nhớ có một cô giáo nói rằng trong một trường học, vị trí của người quản lý thư viện phải cao hơn hoặc ít nhất ngang bằng với hiệu trưởng. Tui hoàn toàn tán đồng với quan điểm này bởi thư viện không đơn giản như là kho chứa hoặc nơi mượn sách. Đó là nơi lưu giữ và truyền bá tri thức.

Để tui kể các bạn nghe chuyện này. Mà thực ra không phải tui kể mà là tui đọc đâu đó quên rồi và hôm trước tình cờ gặp lại trong cuốn “Toán học – một thiên tiểu thuyết” mà tui đã có dịp giới thiệu. Câu chuyện về Ptolemaios và một thư viện lừng danh vào những năm 3xx trước Công Nguyên.

Ptolemaios ban đầu chỉ là vị tướng dưới trướng Alexander Đại Đế. Câu chuyện bắt đầu vào cuối năm 332 TCN, Alexander Đại Đế chiếm Ai Cập nhưng chỉ lưu lại nơi đây vài tháng để tuyên xưng làm pharaoh và quyết định xây dựng một thành phố mới. Nhưng Alexander Đại Đế đã không quay lại để có cơ hội nhìn thấy thành phố mang tên mình, ông rong ruổi với các cuộc chinh phạt và mất sau đó 8 năm tại Babylon. Nhân cơ hội này, Ptolemaios đã chiếm lấy Ai Cập và sáng lập ra vương quốc Ptolemaios với triều đại Lagides.

Dưới sự trị vì của Ptolemaios, Ai Cập trở nên hùng mạnh. Thành phố Alexanderia không những là kinh đô thịnh vượng nhất Địa Trung Hải thời ấy, Ptolemaios còn xây dựng ở đó ngọn Hải đăng Pharos được biết đến như là một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại. Điều đặc biệt, Ptolemaios đã cho xây thư viện Mousseion với tham vọng muốn biến Alexanderia thành kinh đô của tri thức, vượt qua Athens của Hy Lạp đang là trùm cuối lúc bấy giờ.

Cái cách mà nhà vua tập hợp sách rất thú vị. Với thế mạnh của con đường giao thương hàng hải quan trọng, theo lệnh của Ptolemaios, tất cả những con tàu buôn muốn cập bến Alexanderia đều phải để lại tất cả những cuốn sách mà họ mang theo. Những cuốn sách đó được chép lại, bản sao sẽ gửi lại tàu và bản gốc được lưu ở thư viện. Về sau, Ptolemaios Đệ Nhị cũng tiếp nối tâm huyết của cha mình. Ông kêu gọi các quốc vương trên thế giới gửi cho ông bản sao của những trước tác kinh điển nhất trên vương quốc của họ. Vào ngày khai trương, thư viện Alexanderia đã có 400,000 đầu sách và tiếp tục tăng lên rất nhiều trong bảy thế kỷ tiếp theo.

Và bạn biết gì không? Tất cả các học giả, các nhà thông thái, đều được chào đón nồng hậu ở Mouseion. Họ được cấp chỗ ăn ở và được trả tiền chỉ để… đọc sách và làm những công việc của mình.

Và bạn cũng biết gì không? Trong số những người lưu trú tại Mouseion năm ấy có Erarosthenes đến từ thành Cyrene, người chấm dứt tranh cãi về trái đất phẳng và đo chính xác chu vi Trái Đất. Thư viện Mouseion cũng là nơi mà Euclid đã ngồi viết “Cơ sở”, một bộ sách đồ sộ và kinh dị, một trong những trước tác vĩ đại nhất trong lịch sử toán học; và đây cũng là nơi mà phương trình trở thành nổi ám ảnh các kỳ thi khi Diofantus soạn một công trình nổi danh mang tên ông; và nữa, nhiều tài năng và kiến thức về kiến trúc, hội họa, thiên văn, etc. đóng góp vào dòng chảy văn minh của nhân loại cũng được ươm mầm từ thư viện lừng danh này.

Câu chuyện tương tự như trên cũng xảy ra sau đó một nghìn năm ở xứ sở Nghìn lẻ một đêm, thư viện Bayt-al-Hikma thành Bagdad, nơi được mệnh danh là Ngôi nhà minh triết. Sẽ kể trong một dịp khác.

Ảnh chôm trên Wiki, bản đồ Alexandria cổ đại. Mouseion nằm trong khu phố Broucheion của hoàng gia (được liệt kê trên bản đồ này là “Bruchium”) nằm tại trung tâm của thành phố gần cảng lớn (“Portus Magnus”).

Trở lại với “7days7books”, một trung niên đang cạn testosterone như tui tuy đã quá tuổi để tham gia nhưng cũng được hưởng lợi qua những gì các bạn ấy giới thiệu. Cảm ơn những người tổ chức, cảm ơn các bạn.

Antikes_Alexandria_Karte

15/6/2022

Comment

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s