Viết nhảm nhân chuyện tiên học Lễ, hậu học Văn

Trần Phan

Mấy ngày nay news feed rộn ràng chuyện một vị giáo sư, ông Trần Ngọc Thêm, nói rằng nên bỏ câu “Tiên học Lễ, hậu học Văn” ra khỏi học đường. Và như thường lệ, giang cư mận lập tức chia thành hai phe cãi nhau mệt nghỉ.

Không định nói về chuyện này, vì cá nhân tui cho rằng bỏ cũng tầm phào mà không bỏ cũng tầm phào, quan trọng là mình hiểu và vận dụng như thế nào. Nhưng có anh bạn thân cà khịa, nên thôi thì cứ biên ra cho vui, coi như góp thêm chuyện tầm phào.

Vậy Lễ là gì? Khổng Tử nói thì dài và rất trừu tượng, nhưng đại khái tui hiểu Lễ là việc thực hành những quy tắc trong xã hội mà nếu vượt khỏi nó ta sẽ thành kẻ lạc lõng. Tất nhiên quy tắc xã hội thì rộng hơn nhưng ở một nghĩa hẹp ta có thể xem như luật pháp, và ở chừng mực này thì việc tuân thủ nó cũng là một trách nhiệm.

Và cũng tất nhiên quy tắc xã hội thời Khổng Tử rất khác so với bây giờ. Ví dụ lễ của người phụ nữ lúc ấy phải tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử, rồi tứ đức, rồi gì gì nữa,… Nhưng theo thời gian, Lễ cũng có sự tiến hóa để phù hợp với sự phát triển của xã hội. Vậy nên chúng ta cố gắng đẩy chữ Lễ về với bối cảnh hình thành cũng như bối cảnh phát ngôn của câu trên để cho rằng Lễ mang nặng tính phục tùng là hơi khiên cưỡng. Tương tự như vậy, nếu chúng ta đẩy nhiều khái niệm về với nghĩa ban đầu sẽ đều phải bỏ đi, thuật ngữ “cellula” hay “tế bào” trong sinh học cũng là một ví dụ.

Tui hiểu Lễ cũng đơn giản như vậy, và nơi nào cũng có. Từ giới quý tộc thượng đẳng phương tây xưa đến hành xử của anh em giang hồ xóm tui bây giờ cũng có những quy tắc riêng. Hay như cả việc không mặc quần đùi đứng trước bàn thờ gia tiên hoặc không sờ ti nhau trong chốn thiền môn cũng là một cách giữ Lễ vậy.

Tương tự, hiểu về Văn theo nghĩa cơ học cũng rất khó coi.

Vấn đề là anh em mình cứ thích hoặc bắt buộc cái nào phải trước cái nào phải sau dù chúng song hành và bổ sung cho nhau. Vậy nên cái cần bỏ là hai chữ Tiên và Hậu. Cứ viết “Học Lễ, Học Văn” là xong.

Là nói cho vui, he he he.

27/11/2021

Comment

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s