Hoa Mỵ Ê hay Chiêm nữ Mỵ Ê?

Trần Phan

Đạp xe dọc triền cát phía bên kia đầm Thị Nại (Thi Lị Bi Nại) thấy một vạt Mỵ Ê đã tàn, dừng chân châm điếu thuốc nghĩ vẩn vơ về loài hoa này.

Tên hoa thật đẹp, nhưng cái tên Mỵ Ê ấy dường như không giống cách đặt/gọi tên hoa thông thường, các phương ngữ về loài thảo mộc này cũng không có tên nào na ná (?) để có thể đọc trại hoặc “phiên âm” như thế. Lòng bất giác tự hỏi phải chăng tên hoa chính là tên của Chiêm nữ Mỵ Ê, ái thiếp của Chiêm vương Jaya Sinhavarman II (Sạ Đẩu), một quốc sắc thiên hương và cũng là một tấm gương về hồng nhan trinh liệt theo quan niệm của người xưa.

Wiki dẫn Đại Việt sử ký toàn thư về bà Mỵ Ê như sau: “Vào năm Minh Đạo thứ 3 (1044), Lý Thái Tông tiến đánh Chiêm Thành. Trong khi đó triều chính Chiêm có sự bội phản, tướng Chiêm là Quách Gia Dĩ đã chém chết chúa Sạ Đẩu rồi đầu hàng. Quân Đại Cồ Việt chiếm được thành Phật Thệ, bắt hàng trăm cung nữ, ca kỹ và nhạc công mang về, trong đó có cả Mỵ Ê. Đến hành cung tại Lý Nhân, Lý Thái Tông sai quan trung sứ triệu bà sang hầu ngủ cho nhà Vua, thì Mỵ Ê lấy chiên trắng quấn quanh mình rồi nhảy xuống sông Châu Giang mà chết. Lý Thái Tông khen bà trinh liệt, phong làm Hiệp Chính Hựu Thiện phu nhân”.

Việt điện u linh tập cũng có ghi câu chuyện này của Mỵ Ê, với một vài điểm chi tiết hơn so với Toàn thư: “Phu nhân không rõ họ gì, người nước Chiêm Thành, tên là Mỵ Ê, vợ của Vua nước Chiêm Thành tên là Sạ Đẩu. Triều vua Thái Tông nhà Lý, Sạ Đẩu không tu chức cống, thất lễ phiên thần, vua Thái Tông thân hành đem quân Nam chinh. Sạ Đẩu bày tượng trận ở sông Bố Chính, dần dần bị Vương sư đánh phá. Sạ Đẩu tử trận, các cung phi thê thiếp của Sạ Đẩu đều bị bắt sống đem về.

Thuyền về đến sông Lý Nhân, Vua nghe Phu nhân có sắc đẹp, mới mật sai quan Trung sứ vời Phu nhân đến chầu Ngự thuyền. Phu nhân không giấu được sự phẫn uất, chối từ rằng: “Vợ hầu của Mường mọi, y phục xấu xí, ngôn ngữ quê mùa, không giống các bậc phi tần Trung Hoa. Nay quốc phá phu vong, chỉ nguyện có chết là thỏa lòng, nếu áp bức hợp loan sợ ô uế long thể”. Thế rồi Phu nhân lấy tấm chăn quấn kín mình lại (vải tốt của Chiêm Thành), nguyện phó tính mạng cho dòng sông. Một tiếng đánh ầm, hình bóng mỹ nhân đã cuốn theo dòng nước mất tích. Thái Tông kinh dị, tự hối và cho người cấp cứu nhưng không kịp nữa”. – Hết trích.

Có lẽ do Đại Việt sử ký toàn thư chép Lý Thái Tông tiến đánh Chiêm đô, tấn công thành Phật Thệ, nên nhiều nhà báo nói về sự kiện này hoặc viết về nàng Mỵ Ê thường cho rằng thành Phật Thệ chính là di chỉ Thành Lồi (Huế). Có lẽ họ quên hoặc vì sao đó mà không nhớ thời Lý sau thời Lê sơ, mà thời Lê sơ thì vua Lê Đại Hành, tức Lê Hoàn, đã thân chinh dẫn đại binh tàn phá kinh thành Indrapura buộc vương triều Chăm Pa triệt thoái khỏi Đồng Dương và dời đô về Vijaya (tức Bình Định ngày nay). Theo chỗ tui biết thì có ít nhất 02 thành Phật Thệ, một là Kandapurpura ở Huế như đã nói và một nữa chính là Thành Cha trên đất Vijaya mà hiện nay còn di chỉ ở Bình Định. Như vậy, sự kiện Lý Thái Tông tấn chiếm Phật Thệ có lẽ chính là Phật Thệ xứ Vijaya này. Nàng Mỵ Ê có thể bị bắt đi từ đây.

Dù có thể khiên cưỡng nhưng không phải ngẫu nhiên tui liên tưởng giữa hoa Mỵ Ê và nàng Mỵ Ê. Ngoài những điều đã nói ở trên thì loài thực vật này phân bố phổ biến ở vùng duyên hải Trung phần, thuộc lãnh thổ Champa cũ.

Cấu trúc hoa Mỵ Ê cũng rất đặc biệt, do thuộc họ Apocynaceae nên nhị và nhụy hoa được giấu kín trong ống tràng mà nếu chỉ quan sát theo cách thông thường sẽ không thể thấy được nhụy. Phải chăng đó chính là sự ẩn dụ về sự trung trinh tiết liệt?

Và nữa, do những phần phụ của tràng (tính chất phổ biến của Apocynaceae) nhô nên họng hoa có gì đó giống như tấm chăn chiên mà nàng Mỵ Ê đã tự quấn lấy người trước khi trầm mình xuống sông?

Chỉ là vài dòng ghi lại thế thôi. Cũng chẳng biết đúng sai.

My E

26/4/2021

Comment

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s