Về tháp Bình Lâm…

Trần Phan

Lúc chiều đọc một status của một cô giáo trẻ về tháp Bình Lâm (ảnh trái). Nhà cô ở gần đó. Cô nói về ngôi tháp đầy thành kính, cả ký ức về thời niên thiếu với những niềm tin ngây thơ và trong sáng.

Tôi cũng thường tới đây, gần như lần nào có việc chạy xuống Gò Bồi cũng đều ghé lại. Tháp được xác định xây dựng vào cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI. Như vậy, tháp được xây ngay sau khi vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) của Đại Cồ Việt chinh phạt phương nam, tàn phá kinh thành Indrapura (tương ứng với Quảng Nam bây giờ), giết vua Paramesvaravarman, buộc vương triều Chăm Pa triệt thoái khỏi Đồng Dương và dời đô về Vijaya (tức Bình Định ngày nay).

Khác với nhiều tháp Chăm khác xây trên đồi cao, lựa thế và mô phỏng núi Meru huyền thoại, thì tháp Bình Lâm xây giữa một vùng đồng bằng bằng phẳng. Mà cũng có thể ngày xưa tháp Bình Lâm vốn xây trên cao (như tháp Đôi vốn xây trên một ngọn đồi) nhưng vật đổi sao dời, tang điền thương hải mà nay tháp nằm giữa mênh mông lúa? Nghìn năm bãi biển nương dâu ai mà biết được.

Do được xây sớm, ngay sau khi dời đô, nên kiến trúc và điêu khắc của tháp Bình Lâm thuộc phong cách chuyển tiếp giữa phong cách Mỹ Sơn và phong cách Bình Định. Đó là nghe nói thế chứ tôi không rành lắm. Chỉ biết mỗi trước hoàng hôn, nắng chiều chiếu lên tháp, lúc đó Bình Lâm hiện lên một màu vàng lộng lẫy và mê hoặc. Đó cũng chính là cái màu khiến tôi thường ghé lại, và lúc nào cũng thẩn thờ.

Những lần như thế tôi cứ loanh quanh rồi dựa lưng vào loang lỗ tìm hướng núi Mò O để cố lý giải một điều gì đó mà chính mình cũng không hiểu mình đang cố lý giải điều gì. Tôi cũng không biết gì về linh vật vốn được thờ trong tháp cho đến một ngày lang thang qua ngôi chùa bên cạnh và phát hiện một Jatalinga đặt ngay lối vào cổng (ảnh phải). Jatalinga là một kiểu linga trên đó chạm một búi tóc, phong cách thường thấy và được xem như một dấu hiệu của Shiva, vị thần tối cao của người Chăm theo Bà-la-môn giáo. Tôi còn thấy thêm ở phía đối xứng với Linga này là một bức tượng chim thần Garuda (?), vật cưỡi của thần Vishnu.

Vậy là rõ, lịch sử sóng xô, thành quách điêu linh, tháp thiêng hoang phế, vật thờ cũng theo đó mà chìm nổi. Từ khi biết được điều này tôi lại thường ghé hơn. Lần nào nhìn Linga cũng nghĩ nghìn năm như cái chớp mắt, biểu tượng oai nghiêm và linh thiêng nhất trong tín ngưỡng của người xưa giờ đứng cổng chùa bảo sao lòng người không canh cánh một nỗi niềm?

Thap

23/3/2021

Comment

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s