Trang chủ > ghi chép..., Trần Phan viết... > Tế bào: tên gọi và bựa sử…

Tế bào: tên gọi và bựa sử…

  • Trần Phan

Lịch sử Tế bào học và Học thuyết tế bào bất hủ thực ra được bắt đầu theo một cách cực kỳ vãi đái với hai siêu nhân cũng vãi đái – Robert Hooke và Antonie Philips van Leeuwenhoek. Hai bạn này một ở Anh Cát Lợi và một Hòa Lan, sống cùng thời, có quen biết nhau, nhưng nghe nói chẳng thân nhau mấy.

Ai cũng biết Leeuwenhoek được xem như cha đẻ của kính hiển vi khi cặm cụi mài hàng nghìn thấu kính cực hoành. Siêu nhân này cũng chính là ông tổ của ngành vi sinh vật học bởi là cá thể Homo sapiens đầu tiên nhìn thấy thế giới cực bé với những vi khuẩn, động vật nguyên sinh,… Trong các quan sát của mình, ảnh gọi chúng bằng cái tên rất đáng yêu: animalcules.

Chuyện chả có gì nếu như vào những niên 60 của thế kỷ XVII, Viện Hoàng gia, nơi Hooke đang là hội viên, không nhận được những bản vẽ của Leeuwenhoek mô tả những gì nhìn thấy trong thế giới siêu nhỏ. Nếu những bản vẽ đó được công bố, tế bào chắc chắn sẽ có một tên gọi khác và tên tuổi gắn liền với nó dĩ nhiên là Leeuwenhoek. Nhưng Hooke vì quá ngạc nhiên, cộng với sự thận trọng của một siêu nhân và một chút gato, liền biên thư tay cho Leeu hỏi mượn quả kính hiển vi. Nhưng thay vì quả kính, Hooke chỉ nhận được phúc đáp qua zalo với mỗi cái emoticon hình con chồn ngoáy ngoáy cái đít. Thế mới thành chuyện. Hooke nghĩ mài hem cho mượn thì ông mài làm, rồi bắt tay chế tạo quả kính cùi bắp với độ phóng đại khoảng 30x. Gọi cùi bắp bởi kính đó mà đem cho anh Leeu coi chắc ảnh cười rớt mẹ nó răng. Lúc đó kính của Leeu đã lên tới hàng trăm lần.

Hooke đem quả kính 30x của mình soi lên những lát cắt mô thực vật hóa bần. Dĩ nhiên ảnh sốc mấy giây, WTF, trước một thế giới cực khủng mà ảnh chỉ nghe Leeu nói chứ chưa hề biết đến. Hooke cẩn thận vẽ lại tất cả những gì nhìn thấy rồi đặt cho chúng cái tên là “cellula”, tiếng Latin có nghĩa là những xoang rỗng, tương đương với thuật ngữ “tế bào” tiếng Hán Việt của chúng ta ngày nay. Trong đó “bào” có nghĩa là xoang hay bọc, còn “tế” có nghĩa gần với từ rỗng.

Sẽ có người thắc mắc tế bào hoành tráng và vi diệu là thế nhưng sao người được xem là đầu tiên phát hiện tế bào lại gọi là xoang rỗng? Đơn giản bởi lúc đó Hooke quan sát trên những lát cắt mô bần. Đó là những mô thực vật hóa bần bao gồm những tế bào đã chết. Và vì là đã chết nên tế bào thực vật lúc này chỉ còn lại vách của nó (cell wall) bằng cellulose thấm suberin (chất bần) bao bọc bên ngoài. Bên trong chả còn lại gì. Trông như tổ ong. Ảnh thấy rỗng thì kêu rỗng.

Dĩ nhiên Hooke lu loa lên về phát hiện của mình. Sau đó đem kỹ thuật chế tác kính hiển vi phổ biến rộng rãi. Tất nhiên với hành vi ấy mà anh ảnh không được xem là người đầu tiên phát hiện ra đơn-vị-tổ-chức-cơ-bản-của-mọi-cơ-thể-sống mới là lạ.

Và Antonie Philps van Leeuwenhoek tinh hoa, người lẽ ra phải được bầu là thanh niên cứng nhất năm 1665, đành phải ngậm ngùi rót một ly vang thượng hạng, châm thêm một điếu xì-gà rồi ngó mấy con chuồn chuồn bay bay bay bay bay.

Tự nhiên ngồi nghĩ nếu Leeuwenhoek đặt tên thì ảnh đặt tên là gì nhỉ? Chỉ biết chắc chắn một điều không phải là cellula. Vì ảnh biết về chúng rất rõ.

Nhưng đó lại là chuyện khác…

P/s: Trong ảnh là quả kính huyển thoại của Leeuwenhoek. Chả hiểu sao sự vĩ đại có thể đến từ một dụng cụ hao hao cái xúc phân

Advertisements
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Comment

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s