Trang chủ > tổng hợp > Độ lệch chuẩn hay sai số chuẩn?

Độ lệch chuẩn hay sai số chuẩn?

  • Trần Phan

Theo đuổi các ngành khoa học thực nghiệm, không ai xa lạ gì với việc sử dụng toán thống kê trong phân tích và xử lý số liệu. Tùy vào mục đích mà nhà nghiên cứu có thể sử dụng thống kê mô tả để tính toán các đặc trưng của mẫu thực nghiệm (trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, sai số chuẩn, hệ số biến thiên,…) hoặc thống kê suy luận để kiểm định giả thuyết, phân tích tương quan, hồi quy,… Tuy nhiên, hiện nay trong rất nhiều báo cáo khoa học không có sự thống nhất khi trình bày số trung bình ± y: có tác giả sử dụng số trung bình kèm theo độ lệch chuẩn, có tác giả lại trình bày số trung bình kèm theo sai số chuẩn. Câu hỏi đặt ra là trình bày thế nào là đúng?

Khi còn là sinh viên, câu hỏi này đã được tôi nêu lên với các thầy giáo của mình. Tôi đã hiểu, đã làm và bây giờ (trong chừng mực có thể), đã trả lời với học trò và các đồng sự của mình. Vấn đề ở chỗ, trong nhiều lần tôi tham gia với vai trò thành viên hội đồng hoặc phản biện luận văn, đồ án hoặc một số đề tài khoa học, tình trạng bất nhất như trên vẫn thường xuyên xảy ra. Khi được hỏi, chủ nhiệm đề tài dẫn ra một lô một lốc các công trình của các “cây đa cây đề” đi trước cũng phân tích và trình bày tương tự. Kết quả là người chất vấn không thỏa mãn, người được hỏi lại mang một cảm giác là bị “soi” quá kỹ và cuối cùng là… đâu lại vào đấy.

Tôi tìm được trên mạng bài viết của Nguyễn Văn Tuấn (*). Thực chất bài viết này dựa vào một bài giảng về phương pháp dịch tễ học mà ông đã thực hiện ở Bộ môn nội tiết (Đại học Y dược, Thành phổ Hồ Chí Minh) vào tháng 7 năm 2006, và buổi tập huấn về nghiên cứu khoa học tại Bệnh viện Đa khoa Kiên Giang vào tháng 2 năm 2007. Xin giới thiệu lên đây để anh chị em sinh viên, học viên tham khảo:

Độ lệch chuẩn hay sai số chuẩn?

  • Nguyễn Văn Tuấn
http://www.xaluan.com/images/news/Image/2008/03/18/1205894657.img.jpg

G.S Nguyễn Văn Tuấn

Trong vài năm qua, tôi nhận khá nhiều email hỏi về những vấn đề căn bản trong thống kê sinh học và phương pháp dịch tễ học. Tôi có ý định mở mục Lâm sàng thống kê (Statistical Clinic) để trao đổi với bạn đọc về các vấn đề mà tôi thấy quan trọng này. Tôi hân hoan chào đón các câu hỏi của bạn đọc để có cảm hứng trả lời.

Trong hàng trăm thư hỏi và tham vấn trong thời gian 3 năm qua, tôi đếm có đến 5 thư hỏi về vấn đề mà tôi lấy làm tựa đề cho bài viết này. Chẳng hạn như một bạn đọc ở Hà Nội viết email đến tôi hỏi: “Thưa thầy! Em đọc thấy trong các tập san y học người ta thường hay trình bày số trung bình kèm theo SEM, nhưng cũng có bài báo trình bày số trung bình kèm theo SD. Xin hỏi Thầy cách trình bày nào đúng?”.

Đây là một câu hỏi đơn giản nhưng tôi thấy có ý nghĩa ứng dụng khá rộng, nên muốn nhân cột báo Lâm sàng thống kê để trả lời bạn đọc.

Trong các tập san y học, chúng ta thường thấy những cột số dưới hình thức x ± y, trong đó x là số trung bình, còn y thì có khi là độ lệch chuẩn (standard deviation – SD) hay sai số chuẩn (standard error – SE). Cũng có tác giả viết SEM (standard error of the mean). Cách trình bày như thế thông dụng đến nỗi một số chuyên gia và các ban biên tập tập san y học phải lên tiếng khuyến cáo. Theo khuyến cáo chung và cũng là qui ước nghiên cứu y học: để mô tả một biến số lâm sàng tuân theo luật phân phối chuẩn, các nhà nghiên cứu nên cách trình bày số trung bình và kèm độ lệch chuẩn (không phải sai số chuẩn; để mô tả một biến số lâm sàng không tuân theo luật phân phối chuẩn, nên trình bày số trung vị và số ở vị trí 25% và 75% (tức là interquartile range). Để hiểu qui ước này, chúng ta cần phải tìm hiểu ý nghĩa của độ lệch chuẩn và sai số chuẩn. Tôi thấy điều này cần thiết, bởi vì hầu hết sách giáo khoa thống kê (ngay cả sách giáo khoa do người Tây phương viết) đều không giải rõ những khác biệt về ý nghĩa của hai chỉ số thống kê này…

Download để đọc bản PDF chi tiết tại đây.

(*) Nguyễn Văn Tuấn: tiến sĩ y khoa nội tiết học, tiến sĩ thống kê, đứng đầu một lab chuyên nghiên cứu về loãng xương và di truyền học tại Viện Nghiên cứu Y khoa Garvan (một trong những trung tâm nghiên cứu y khoa hàng đầu trên thế giới); chuyên gia nghiên cứu cao cấp Hội đồng Nghiên cứu Y tế và Y khoa Quốc gia Australia; GS. Đại học New South Wales; tác giả của hơn 150 công trình đăng trên các tạp chí quốc tế…

.

.

  1. Chưa có phản hồi.
  1. No trackbacks yet.

Comment

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 1 637 other followers